نسخه‌شناسى كتابهاى خويش مىپردازد و اطّلاعات ارزشمندى به دست مىدهد . ب ) فهرست ديگرنوشت اين عنوان بر آثارى اطلاق مىشود كه در آن يكى از اهل فضل و دانش ، سياهه‌اى از آثار و نگاشته‌هاى يكى از بزرگان علم و دانش را فراهم مىآورد و در ضمن آن به جزئيات و ويژگيهاى نوشته‌هاى او مىپردازد . قدمت و روايى اين‌گونه فهرستها بسيار است و قابل تأمّل . اين فهرست را به دو گونه مىتوان تقسيم كرد : 1 ) مؤلّف در هنگام ذكر سرگذشتنامه ، پس از پرداختن به شرح احوال و سرگذشت شخص مورد نظر ، آثار و نگاشته‌هاى وى را ذكر مىكند و فهرستى ارائه مىدهد . بايد دانست كه در اين شيوه ، تكيه كلام مؤلّف بيشتر به زندگى و بيان حالات و احوال نويسندگان است تا بررسى كتاب‌شناسى آنها . تمامى كتابهاى سرگذشتنامه‌اى و رجالى در اين بخش قرار مىگيرند . ابن نديم در ترتيب كتابهاى ارسطو در منطقيات و طبيعيات ، الهيات و خلقيات سخن گفته و برخى از آنها را در الفهرست ذكر مىكند . 2 ) مؤلّف يا فهرست‌نويس به آثار و نگاشته‌هاى يك شخص به تنهايى اشاره مىكند . در اين اثر جنبهء كتاب‌شناسى و نسخه‌شناسى بيشتر مدّ نظر است تا طرح مسأله سرگذشتنامهء افراد . او به دنبال آن است كه به طور صريح و روشن آثار و نگاشته‌هاى آن بزرگ را براى اهل فن و دانش بيان كند . شايد نخستين اطّلاعاتى كه در اين زمينه در دست است مربوط به يونان باستان است . ثاون اسكندرانى ، تأليفات و آثار افلاطون ( 347 - 427 ق . م . ) را تدوين مىكند و بسيارى از نگاشته‌هاى او را برمىشمرد . « 1 » نگارش فهرست آثار ديگران ، در تمدّن اسلامى نيز سابقه‌اى دراز دارد . ابوالحسن على بن محمّد بن عبداللَّه مدائنى ( 215 - 135 ق ) برده و غلام سمرة بن جندب ( والى بصره در زمان زياد ) از متكلّمان سدهء دوم و سوم هجرى است . ابوالحسن بن كوفى ، فهرستى از آثار او ذكر مىكند و ابن نديم از روى نوشتهء وى آثار مدائنى را مىآورد : و از كتابهايش آنچه را كه از روى نوشته ابوالحسن بن كوفى به ياد دارم اين است : در اخبار پيغمبر صلعم : كتاب امّهات النبى صلعم ، كتاب صفة النبى صلعم ، كتاب اخبار المنافقين . كتاب عقود النبى صلعم . كتاب تسمية المنافقين و من نزل فيه القرآن منهم

--> ( 1 ) . ابن نديم ، الفهرست ، 449 .